Επέμβαση καταρράκτη

Στέφανος Μ. Στέφας
Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Η χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση του καταρράκτη, δηλαδή του θολωμένου κρυσταλλοειδούς φυσικού φακού του ματιού, είναι η πιο συχνή αλλά κι επιτυχημένη (96%) χειρουργική επέμβαση σε όλο το χώρο της Ιατρικής.

Τα τελευταία χρόνια η επικρατούσα χειρουργική τεχνική είναι αυτή της φακοθρυψίας. Γίνεται με κατάτμηση του θολωμένου φακού με τη βοήθεια στειλεού υπερήχων και ταυτόχρονη αναρρόφηση των τεμαχιδίων. Στη θέση του αφαιρεθέντος φακού και δια της ίδιας τομής τοποθετείται ακρυλικός ενδοφακός κατάλληλης διαθλαστικής ισχύος προς αποκατάσταση της καλύτερης δυνατής οπτικής οξύτητας του ασθενούς. Σε περίπτωση πάθησης και των δύο οφθαλμών η επέμβαση γίνεται (εκτός ελάχιστων εξαιρέσεων), ξεχωριστά για κάθε οφθαλμό σε δύο χρόνους (συνήθως με μεσοδιάστημα 10-15 ημερών).

Η παλαιότερη αντίληψη ότι ο καταρράκτης πρέπει να είναι πολύ προχωρημένος («ώριμος») για να αφαιρεθεί, τείνει να εγκαταλειφθεί, αφού έχει αποδειχθεί ότι η σύγχρονη χειρουργική μέθοδος με υπερήχους είναι δύσκολη ή ακόμα και επικίνδυνη στην περίπτωση υπερώριμων σκληρών φακών.

 

  

Προεγχειρητική προσέγγιση του ασθενούς:

Σύμφωνα με την επικρατούσα αντίληψη, προεγχειρητικά πρέπει να λαμβάνεται υπόψη:

  • Το κοινωνικό προφίλ του ασθενούς (κύριες ασχολίες, οπτικές απαιτήσεις) και ο βαθμός που έχουν επηρεαστεί οι καθημερινές του δραστηριότητες από τη νόσο (πχ τη βραδινή οδήγηση, τη μακρινή όραση, τη δυνατότητα διαβάσματος, την αντοχή στο φως, κα).
  • Η γενική κατάσταση υγείας του ασθενούς και το ιατρικό ιστορικό του, που ενημερώνεται με σειρά αιματολογικών εξετάσεων (γενική αίματος, βασικός βιοχημικός έλεγχος), απεικονιστικών ελέγχων (α/α θώρακος, ΗΚΓ) και βασικών παθολογικών ρυθμίσεων (Καρδιακής λειτουργίας, αρτηριακής πίεσης, σακχάρου, λιπιδίων, πηκτικότητας αίματος κα).
  • Το συνολικό οφθαλμολογικό προφίλ του, ασθενούς που προϋποθέτει ενδελεχή προεγχειρητικό διαθλαστικό, τονομετρικό, κερατομετρικό, βιομετρικό και βυθοσκοπικό έλεγχο, όχι μόνο για να επιλεγεί ο σωστός ενδοφακός που θα χρησιμοποιηθεί αλλά και να εκτιμηθεί το προσδοκώμενο αποτέλεσμα της επικείμενης επέμβασης.

 

Πλεονεκτήματα της φακοθρυψίας:

  • Η φακοθρυψία είναι σύντομη (διαρκεί 20-30min) και δεν απαιτεί την νοσηλεία του ασθενούς σε νοσοκομειακό περιβάλλον.
  • Πραγματοποιείται δια εξαιρετικά μικρής τομής (<2mm), με τοπική αναισθησία (σταγόνες), χωρίς τη χρήση ραμμάτων που περιορίζει τις μετεγχειρητικές επιπλοκές (πχ τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις, τον μετεγχειρητικό αστιγματισμό κα)
  • Με την επιλογή ειδικών ενδοφακών μπορεί να περιοριστεί ή και να εξαλειφθεί η ανάγκη χρήσεως γυαλιών μετεγχειρητικά.
  • Ο ασθενής επιστρέφει στις περισσότερες ασχολίες του σχεδόν άμεσα, με στοιχειώδεις προφυλάξεις και με απλές μετεγχειρητικές οδηγίες
  • Η ανάκτηση καλής όρασης ξεκινά πολύ γρήγορα (από την επόμενη κιόλας ημέρα) και το τελικό οπτικό αποτέλεσμα σταθεροποιείται σε δύο περίπου εβδομάδες. 

Άμεσες μετεγχειρητικές επιπλοκές:

  • Η διεγχειρητική ρήξη του οπισθίου περιφακίου (δηλ. της μεμβράνης που τοποθετούμε τον ενδοφακό). Συνήθως δεν επιφέρει ιδιαίτερα προβλήματα εφόσον αντιμετωπιστεί σωστά. Αν όμως συνδυαστεί με σημαντική έξοδο υαλώδους (εσωτερικής γέλης του ματιού) ή βύθιση του ενδοφακού ή των τεμαχιδίων του φακού, μπορεί να περιορίσει σημαντικά το τελικό οπτικό αποτέλεσμα ή να αποτελέσει γενεσιουργό αίτιο άλλων παθήσεων (γλαυκώματος , κυστικού οιδήματος ωχράς).
  • Η αθαλαμία (αβαθής πρόσθιος θάλαμος): Συμβαίνει σχετικά σπάνια και οφείλεται σε ατελή στεγανότητα της τομής , είτε λόγω κακής τεχνικής είτε λόγω σφιξίματος του ασθενούς. Αντιμετωπίζεται με προσωρινή συρραφή (ράμματος που αφαιρείται εντός λίγων ημερών)
  • Ενδοφθάλμια μόλυνση (ενδοφθαλμίτιδα) η οποία αν και σπάνια, είναι η χειρότερη και πιο ανησυχητική επιπλοκή, με σημαντικό κίνδυνο απώλειας της όρασης. Αντιμετωπίζεται επειγόντως με ισχυρά αντιβιοτικά (τοπικά και συστηματικά) και σε μερικές περιπτώσεις με χειρουργική επέμβαση (υαλοειδεκτομή) αλλά συνήθως με φτωχά αποτελέσματα 

Απώτερες μετεγχειρητικές επιπλοκές

  • Η μετακίνηση ή η μετατόπιση του ενδοφακού ως αποτέλεσμα κακής στήριξης ή τραύματος που αντιμετωπίζεται με χειρουργική επανατοποθέτηση, συρραφή ή αντικατάσταση ενδοφακού.
  • Η απόρριψη του ενδοφακού (γαλακτόχρωη θόλωση) λόγω αντίδρασης υπερευαισθησίας του ασθενούς στο υλικό του φακού. Αντιμετωπίζεται χειρουργικά με αντικατάσταση.
  • Η θόλωση του οπισθίου περιφακίου λίγους μήνες ή και χρόνια από την επέμβαση (δευτερογενής καταρράκτης). Αρκετά συχνή επιπλοκή, που όμως αντιμετωπίζεται εύκολα με μια απλή συνεδρία YAG laser στο ιατρείο (οπίσθια καψουλοτομή).

 

Προεγχειρητικές οδηγίες καταρράκτη

 

ΛΗΨΗ ΤΡΟΦΗΣ- ΥΓΡΩΝ

  • Ο ασθενής πρέπει να σταματήσει τη λήψη στερεάς τροφής: 4-5 ώρες πριν την επέμβαση αν πρόκειται γι ελαφρύ γεύμα (π.χ. τοστ) ή 8 ώρες πριν το χειρουργείο αν πρόκειται για κανονικό γεύμα.
  • Ο ασθενής πρέπει να σταματήσει τη λήψη υγρών (νερό, χυμό, καφέ, τσάι, αναψυκτικά) τουλάχιστον δύο (2) ώρες πριν την προγραμματισμένη ώρα της επέμβασης.

ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

  • Φάρμακα του ουρογεννητικού, του γαστρεντερικού, του μυοσκελετικού και του θυρεοειδούς: συνεχίζονται κανονικά και την ημέρα του χειρουργείου.
  • Καρδιολογικά και αντιϋπερτασικά φάρμακα: συνεχίζονται κανονικά μέχρι και την ημέρα του χειρουργείου με μόνη εξαίρεση τα αντιπηκτικά ή την ασπιρίνη που 2-3 μέρες πριν πρέπει να διακοπούν ή να αντικατασταθούν σε συνεννόηση του χειρουργού σας με τον θεράποντα καρδιολόγο /παθολόγο.
  • Αναπνευστικοί άρρωστοι (με βρογχικό άσθμα, χρόνια βρογχίτιδα, εμφύσημα), που βρίσκονται σε αγωγή με εισπνεόμενα σπρέι, συνεχίζουν την αγωγή και την ημέρα της επέμβασης και παρακαλούνται να έχουν τα σπρέι μαζί τους την ημέρα της επέμβασης.
  • Χρήστες υπναγωγών / αγχολυτικών / ηρεμιστικών φαρμάκων (π.χ. Tavor, Stedon, Lexotanil) μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις ουσίες αυτές το βράδυ της παραμονής της επέμβασης. Το πρωί της επέμβασης μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο μετά από συνεννόηση με τον αναισθησιολόγο.
  • Διαβητικοί ασθενείς δεν πρέπει να πάρουν την ινσουλίνη ή τα χάπια το πρωί της επέμβασης. Μπορούν να τα πάρουν μετά το τέλος της επέμβασης κι αφού λάβουν προηγουμένως ένα μικρό γεύμα.

ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

  • Προληπτικά για την αποστείρωση της περιοχής και για 4-5 μέρες πριν την επέμβαση προτείνεται:
  • Ενστάλαξη αντιβιοτικού κολλυρίου (τομπραμυκίνης ή χλωραμφενικόλης) με συχνότητα 2 σταγόνες επί 4 φορές την ημέρα (πρωί, μεσημέρι, απόγευμα, βράδυ), μέχρι και το πρωί της επέμβασης.
  • Σχολαστικός καθαρισμός των βλεφάρων πρωί βράδυ με ειδικό αφρό ή εμποτισμένα μαντηλάκια από το φαρμακείο: Αρχικά συστήνεται καλό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό, στη συνέχεια καθαρισμός των βλέφαρων με τα μάτια κλειστά, διατήρηση του ειδικού αφρού ή το υγρού πάνω στα βλέφαρα για 30 δευτερόλεπτα και τέλος ξέπλυμα με άφθονο νερό. Ο καθαρισμός προς αποφυγή ερεθισμών καλό θα είναι να σταματά το προηγούμενο βράδυ της επεμβάσεως.
  • Αποφυγή ερεθιστικών παραγόντων σε επαφή με τα μάτια (καπνού, ατμών, σαπουνιού, ψύχους κα)
  • Περιορισμός δραστηριοτήτων σε ρυπαρό περιβάλλον (πχ επαφή με χώμα, σκόνη, ακαθαρσίες οικόσιτων ζώων κα)
  • Προφύλαξη από πιθανές λοιμογόνες εστίες (πχ μικρά παιδιά με ιώσεις /μολύνσεις, οικόσιτα ζώα, κα)

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΛΙΓΟ ΠΡΙΝ ΤΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟ

  • Οι γυναίκες ασθενείς πρέπει να μην έχουν βαμμένα τα νύχια τους την ημέρα της επέμβασης.
  • Οι άνδρες ασθενείς πρέπει να είναι φρεσκοξυρισμένοι την ημέρα της επέμβασης.
  • Οι βαρήκοοι ασθενείς καλό είναι να φορούν τα ακουστικά τους στη διάρκεια της επέμβασης.
  • Στην περίπτωση αγχώδους συχνοουρίας οι ασθενείς καλούνται να χρησιμοποιήσουν την τουαλέτα πριν το χειρουργείο.
  • Κατά την προσέλευσή τους οι ασθενείς προτείνεται να φορούν ελαφρά, φρεσκοπλυμένα και σιδερωμένα ρούχα.
  • Καλό θα είναι οι ασθενείς κατά την αποχώρησή τους να συνοδεύονται από κάποιο συνοδό, αφού δεν πρέπει να οδηγήσουν φεύγοντας.

Μετεγχειρητικές οδηγίες καταρράκτη

ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΣΗ:

  • Εφαρμόζεται μια δόση αντιβιοτικής οφθαλμικής αλοιφής στο μάτι που χειρουργήθηκε
  • Το χειρουργικό πεδίο καλύπτεται με ειδικό οφθαλμικό επίθεμα για προληπτικούς λόγους (προστασία).
  • Ο ασθενής αναχωρεί για το σπίτι με τη βοήθεια του συνοδού, μετά από ολιγόλεπτη παραμονή στην αίθουσα ανάνηψης.
  • Απαγορεύεται η οδήγηση.

ΤΗΝ ΥΠΟΛΟΙΠΗ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΕΠΕΜΒΑΣΗΣ:

  • Λήψη ελαφριών γευμάτων (με τροφές που δεν προκαλούν δυσκοιλιότητα).
  • Αποφυγή της πολύωρης ενασχόλησης με Η/Υ, το διάβασμα ή την παρακολούθηση τηλεόρασης.
  • Παραμονή του ασθενούς για λίγες ώρες σε ηρεμία, με αποφυγή οποιουδήποτε τύπου κόπωσης ή σφιξίματος (αποφυγή άρσης βάρους, έντονου βήχα, σωματικής κόπωσης, εργώδους προσπάθειας, σεξουαλικής επαφής).
  • Ύπνος σε ύπτια θέση ή στο πλάι από την πλευρά του ματιού που δεν χειρουργήθηκε (χωρίς δηλαδή να πιέζεται το χειρουργημένο μάτι στο μαξιλάρι).
  • Κανονική λήψη όλων των φαρμάκων κατά των χρόνιων παθήσεων (καρδιολογικών , αντιϋπερτασικών, θυρεοειδικών, υπογλυκαιμικών κα). Μοναδική εξαίρεση αποτελούν τα από του στόματος αντιπηκτικά (salospir, sintrom κα) που την πρώτη μετεγχειρητική ημέρα πρέπει να αποφευχθούν ή αντικατασταθούν με ενέσιμα σύμφωνα με τις οδηγίες των θεραπόντων.
  • Λήψη ήπιων παυσίπονων χαπιών σε περίπτωση πόνου όπως Depon, Apotel (αλλά αποφυγή Ασπιρίνης).
  • Αν κριθεί απαραίτητο από το χειρουργό σας, λήψη 2 (δύο) μικρών χαπιών Acetazolamide (Diamox), που ρυθμίζουν την πίεση του ματιού, το ένα μετά το μεσημεριανό γεύμα και το δεύτερο μετά το δείπνο.

ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΤΗΣ ΕΠΕΜΒΑΣΗΣ

  • Επίσκεψη στο χειρουργό το επόμενο πρωί για την πρώτη μετεγχειρητική εξέταση, ο οποίος θα αφαιρέσει τον επίδεσμο και θα ελέγξει την κατάσταση του ματιού.
  • Την πρώτη μέρα η όραση αναμένεται να είναι θαμπή και το μάτι να δακρύζει ή να δίνει την αίσθηση ξένου σώματος. Η όραση φυσιολογικά θα αποκατασταθεί σταδιακά τις επόμενες μέρες με την κατάλληλη αγωγή και τις οδηγίες του θεράποντος.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΟΜΕΝΕΣ 15 ΗΜΕΡΕΣ

  • Στο μάτι που έγινε η επέμβαση είναι απαραίτητη η ενστάλαξη κάποιων κολλύριων κι η τήρηση κάποιων μέτρων προστασίας για περίπου 15 ημέρες. Συγκεκριμένα
  • Την πρώτη εβδομάδα συγχορηγούνται 1-2 σταγόνες μικτού κολλυρίου (δηλ. ενός αντιβιοτικού σε έτοιμο συνδυασμό με κορτιζονούχο αντιφλεγμονώδες) καθώς κι 1-2 σταγόνες ενός μη στεροειδούς αντιφλεγμονώδους κολλυρίου, το καθένα με συχνότητα 4 φορές την ημέρα (δηλ. κάθε 6 ώρες). Η ενστάλαξη των κολλυρίων πρέπει να γίνεται με καθαρά χέρια και διατηρώντας το στόμιο των φιαλιδίων σε απόσταση ασφαλείας ώστε να αποφεύγονται οι τραυματισμοί του ματιού κατά λάθος.
  • Τη δεύτερη εβδομάδα συνεχίζεται η χρήση των παραπάνω κολλυρίων με μικρότερη όμως συχνότητα 1-2 σταγόνες από το καθένα 3 φορές την ημέρα (δηλ. κάθε 8 ώρες)
  • Σε μερικές περιπτώσεις για την ταχύτερη επούλωση του τραύματος χορηγούνται για 15 ημέρες και τεχνητά δάκρυα με λιπαντική – επουλωτική δράση, που ενσταλάζονται στο μεσοδιάστημα των παραπάνω κολλυρίων (δηλ. 2-3 φορές/ημέρα).

Για το διάστημα των 15 πρώτων ημερών πρέπει να αποφεύγεται:

  • το τρίψιμο, ο τραυματισμός ή η εξωτερική πίεση του ματιού
  • ο ερεθισμός του οφθαλμού (από ατμό, καπνό, ψύχος, πτητικές ουσίες, μακιγιάζ, κα)
  • το έντονο σφίξιμο όπως βήχας, δυσκοιλιότητα, σκύψιμο, άρση βάρους, γυμναστική, σεξ κα
  • η επαφή με πιθανούς λοιμογόνους παράγοντες ή ρυπαρά περιβάλλοντα όπως μικρά παιδιά, ζώα, σκόνη, ακαθαρσίες, χώματα κα
  • η άμεση επαφή με το νερό κατά το λούσιμο (προτείνεται η χρήση λουτήρα κομμωτηρίου) ή το κολύμπι.

 Με τη συμπλήρωση 20-30 ημερών γίνεται οφθαλμολογική επανεξέταση για εκτίμηση της καταστάσεως και τη συνταγογράφηση γυαλιών εφόσον απαιτείται.